Wszystko, co musisz wiedzieć o podstawach rozstawiania szachów

• Szachy polskie różnią się od standardowych kilkoma istotnymi zasadami.
• Inne jest początkowe ustawienie figurek na planszy.
• Zasady ruchu niektórych figur są zmodyfikowane.
• Obowiązują specyficzne reguły roszady.
• Strategia gry też jest nieco inna niż w standardowych szachach.

Zasady podstawowe gry w szachy polskie

Przede wszystkim, początkowe ustawienie figur na planszy jest inne niż w standardowych szachach. Ponadto, zmodyfikowane zostały zasady poruszania się niektórych bierek. Dotyczy to zwłaszcza hetmana, gońców oraz skoczków. Zmieniono również reguły wykonywania roszady. Oczywiście, celem gry nadal jest szachowanie i matowanie króla przeciwnika.

Rodzaje figur

W szachach polskich występują dokładnie te same rodzaje figurek, co w standardowych szachach międzynarodowych, a więc:

• król
• hetman
• gońce (skoczki)
• wieże
• piony

Różnice dotyczą jedynie szczegółowych zasad poruszania się poszczególnych figur po planszy.

Figury szachowe i ich ruchy w grze polskiej

W szachach polskich obowiązują pewne modyfikacje reguł dotyczących poruszania figurami na planszy. Odnoszą się one głównie do hetmana, gońców i wież.

Hetman w szachach po polsku

Hetman w polskiej odmianie szachów porusza się dokładnie tak samo jak w standardowych szachach. Może zatem przemieszczać się o dowolną liczbę wolnych pól w poziomie, pionie lub na ukos. Jedyna różnica polega na tym, że w szachach po polsku hetman nie może wykonywać bicia w przelocie. Oznacza to, że aby zbić inną figurę, hetman musi najpierw stanąć na polu bezpośrednio przed lub za atakowaną figurą.

Gońce w polskiej grze

Kolejna istotna różnica w zasadach dotyczy gońców, czyli skoczków. W odróżnieniu od standardowych szachów, skoczek w szachach polskich może przeskakiwać zarówno swoje, jak i przeciwnika figury. Nie obowiązuje zatem zasada, że pomiędzy polem, na którym stoi skoczek a polem, na które ma skoczyć, nie może znajdować się żadna inna bierka.

Jak widać na załączonej tabeli, hetman i skoczek poruszają się w szachach polskich nieco inaczej niż w standardowych zasadach gry.

Czytaj więcej:Strategie szachowe: Jak planować i wygrywać?

Ustawienie początkowe szachownicy do gry po polsku

Kolejna bardzo istotna różnica między standardowymi szachami a polską odmianą gry polega na zmodyfikowanym, początkowym ustawieniu figur na planszy. W szachach po polsku obowiązuje tzw. otwarcie polskie. Polega ono na następującym rozstawieniu bierek na starcie gry:

Po stronie białych (na dole planszy):

• w wieżach ustawione są skoczki
• w gońcach stoją wieże
• hetman zajmuje standardowe miejsce królowej
• król znajduje się na polu hetmańskim

Analogicznie, po stronie czarnych (na górze planszy):

• w wieżach skoczki
• w gońcach wieże
• hetman na swoim standardowym polu
• król na polu hetmańskim

To początkowe, nietypowe ustawienie bierek na szachownicy jest bardzo charakterystyczne dla polskiej odmiany gry w szachy.

Zalety otwarcia polskiego

Przyjmuje się, że takie początkowe rozstawienie figur w szachach po polsku ma kilka zalet.

• ułatwia i przyspiesza mobilizację wojsk, czyli szybszy rozwój figur
• prowokuje do szybszego przejścia do środka gry
• zwiększa dynamikę i atrakcyjność partii

Dlatego szachy polskie uważane są często za bardziej widowiskową i ekscytującą odmianę gry od standardowych zasad.

Geneza otwarcia polskiego

Nie jest dokładnie ustalone, kiedy po raz pierwszy zastosowano to nietypowe, polskie otwarcie w ustawieniu szachów. Według jednej z hipotez, wymyślił je polski arcymistrz Akiba Rubinstein, uważany za jednego z najwybitniejszych szachistów pierwszej połowy XX wieku.

Zasady poruszania figurami w polskich szachach

Oprócz omówionych wcześniej różnic w sposobie poruszania hetmanem i gońcami, reszta zasad związanych z ruchem poszczególnych figur w szachach polskich nie odbiega od standardowych reguł gry:

• król porusza się i bije tak samo jak zazwyczaj (o 1 pole na boki lub na ukos)
• wieża też się nie zmieniła - nadal porusza się po liniach i kolumnach
• pionki również poruszają się i biją w typowy dla siebie sposób (do przodu o 1 pole, biją na ukos)

Jedyna różnica dotyczy opcji promowania pionka na dowolną inną figurę (oprócz króla) po dojściu na ostatnią linię planszy.

Specyfika roszady w polskiej odmianie szachów

Zasady wykonywania roszady (czyli przestawienia wieży i króla o 2 pola) również zostały nieco zmodyfikowane w szachach po polsku.

Przede wszystkim, ze względu na inne początkowe położenie króla, zmieniają się oczywiście także pola, na które przenosi się króla podczas roszady. Poza tym jednak, reguły dotyczące możliwości i sposobu wykonania tego posunięcia są analogiczne jak w standardowych szachach:

• aby wykonać roszadę między królem a wieżą muszą one znajdować się na swoich początkowych polach
• pomiędzy nimi nie może stać żadna inna figura
• król nie może być szachowany
• pole, na które przechodzi król oraz pole, które zajmie po roszadzie nie mogą być zaatakowane przez przeciwnika

Jeśli wszystkie te warunki zostaną spełnione, roszada w szachach po polsku jest wykonywana dokładnie tak samo jak w standardowej odmianie gry.

Należy jednak pamiętać, że ze względu na odmienne początkowe położenie wież oraz króla, po przeprowadzeniu roszady w szachach polskich figury te zajmują inne pola niż standardowo.

Promocja pionków w szachach polskich

Ostatnią istotną różnicą reguł w szachach po polsku jest większa dowolność w promowaniu pionków. W standardowych szachach zasady mówią, że po dotarciu pionka na ostatnią linię planszy musi on zostać niezwłocznie wymieniony na hetmana, wieżę, gońca lub skoczka w tym samym kolorze co promowany pionek.

Natomiast w polskiej odmianie gry promocja pionka wygląda nieco inaczej. Po dotarciu na ostatnią linię:

• pionek nie musi być od razu promowany na inną figurę, może pozostać na ostatniej linii jako pionek
• w dowolnej chwili pionek można wymienić na dowolną inną figurę (poza królem), także już wcześniej zbitą

Daje to dodatkowe możliwości strategiczne i zwiększa atrakcyjność gry w szachy po polsku.

Podsumowanie

Szachy polskie to fascynująca, rodzima odmiana popularnej na całym świecie gry w szachy. Choć podstawowe zasady są podobne, występuje w nich kilka istotnych różnic w porównaniu do standardowych szachów międzynarodowych. Przede wszystkim, mamy tu do czynienia z charakterystycznym dla Polski otwarciem, w którym początkowe ustawienie figur na planszy jest zmodyfikowane. Ponadto, hetman i skoczek poruszają się nieco inaczej niż zwykle. Garść wprowadzonych modyfikacji sprawia, że szachy po polsku są bardziej widowiskowe i porywające.

Podsumowując, polskie szachy to interesująca, regionalna wariacja tej królewskiej gry, w której obowiązują pewne unikalne, swojskie zasady. Dzięki nim rozgrywka staje się jeszcze ciekawsza i mocniej angażuje graczy. Gorąco zachęcam do spróbowania swoich sił w tej polskiej odmianie strategicznej gry!